Kalp ve damar hastalıkları Batı toplumlarında en çok ölümlere yol açan hastalıkların başında yer alıyor. Bilhassa yüksek kolesterol, bu grup hastalıkların gelişiminde önemli etkenlerden biri… Damarlarda biriken kolesterol, koroner kalp hastalıkları ve periferal arter hastalığı riskini artırıyor. Sağlık konusunda dünyanın en önde gelen kuruluşlarından biri olan Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi, günde en az 25 gram soya fasulyesi proteini yenilmesinin kalp hastalığı riskini azaltabileceğini bildiriyor.

Yürütülen saha çalışmalarının sonuçları incelendiğinde, tüketilen soya ürünleri miktarı arttıkça zararlı olan düşük yoğunluklu kolesterol (LDL) ve toplam kolesterol seviyelerinde azalma sağlandığı, bazı durumlarda ise iyi kolesterolü (yüksek yoğunluklu kolesterol-HDL) artırdığı gözlenmiş. Ancak yürütülen bazı çalışmaların sonuçlarının diğerleri ile uyumlu olmadığı, bu çalışmalarda soya proteininin LDL kolesterolü seviyesi üzerindeki etkisinin oldukça düşük olduğu görülüyor. Şüphesiz farklı sonuçlar zihinleri karıştırıyor; soya ürünleri kolesterolü düşürmede etkili mi, değil mi?  

 

LİFLERİ DAHA ETKİLİ

Yeni yayınlanan bir çalışmada, bu tip farklı sonuçların araştırma yapılan ürünlerin kalite sorunlarından kaynaklanıp kaynaklanmadığı konusuna açıklık getirmek üzere, kaliteli olduğu belirlenen üç soya ürünüyle yürütülen sekiz çalışmanın sonuçları incelenmiş. Farklı hasta grupları üzerinde yürütülen bu çalışmalarda kaliteli soya ürünlerinin kolesterolü düşürdüğü, çalışmaların çoğunda kalp krizi riskini artırıcı bir etken olduğu düşünülen homosisteini azalttığı ve HDL’yi artırarak kolesterole bağlı kalp ve damar hastalıkları gelişimi riskini düşürdüğü sonucuna varılmış. Bu çalışmalarda kullanılan çeşitli soya ürünleri arasında soya lifleri ve soya fosfolipitlerinin, soya proteininden daha etkili olduğu gözlenmiş.

Soyanın bilinen bir diğer bileşeni de izoflavonlardır. Bu maddelerin kadınlık hormonuna (östrojen) benzer etkileri nedeniyle menopoz döneminde kadınlarda gözlenen bazı şikayetleri giderdiği tespit edilmiş. Ancak izoflavonların etkili olması için kişilerin bağırsaklarında etkili şekline (ekuol) dönüşümünü sağlayacak bakterilerin bulunması gerekiyor. Bu bakteriler her insanda bulunmuyor; sadece yüzde 30 ile 50’sinde var. Dolayısıyla her kadında etkili olamadığı bildiriliyor.

 

DENEMEDEN KARAR VERMEMELİ

Soyanın kolesterol düşürücü etkisinin yanı sıra yüksek kan basıncını düşürdüğü ve menopoz döneminde kadınlarda damar sistemiyle ilgili bazı şikayetleri giderdiği de bildirilmektedir. Japonya’da yürütülen bir çalışmada, soya izoflavonların kadınlarda beyin ve kalp krizi riskini önemli ölçüde azalttığı, ancak erkeklerde etkili olmadığı sonucuna varılmış.  

Soya ürünleriyle yürütülen çalışmaların sonuçları beklenen yararlarının kişisel etkenlere göre, cinsiyete göre, kişinin kullandığı diğer ilaçlara göre ve kullanılan soya ürününün kalitesine göre değişiklikler gösterebildiğini ortaya koymaktadır. Bu bakımdan soya ürünlerin yararlı olup olmayacağını kişisel olarak denemeden karar vermemek gerekir.