Cranberry bilimsel Latince adı ile Vaccinium macrocarpon daha önceki yazılarımda da bahsettiğim bir bitki. Bitkinin meyveleri ABD’de antioksidan olarak ve bilhassa idrar yolu enfeksiyonları ve adet dönemlerinde çok tüketiliyor. Ülkemizde bu bitki yetişmiyor, dolayısıyla gerçek bir Türkçe adı bulunmuyor ama bilimsel olmayan kaynaklara bakıldığında benzer türlerin isimleri ile karıştırılarak ‘yaban mersini’ gibi yanlış adlarla biliniyor. İthal edilen kurutulmuş meyveleri market raflarında ‘Amerikan üzümü’ adı altında satılıyor. Ben ‘kranberi’ demeyi tercih ediyorum.  
 
İdrarda bakteri oranının belirli sınırların üzerinde olması idrar yolu enfeksiyonu olarak kabul ediliyor. Kadınlarda idrar yolunun erkeklere oranla daha kısa olması nedeniyle bakteriler daha kolaylıkla mesaneye girebiliyor. Dolayısıyla idrar yolu enfeksiyonları genellikle kadınlarda erkeklere göre 50 misli daha sıklıkla görülüyor. Tedavi amacıyla antibiyotiklerin kullanılması ise özellikle dirençli bakterilerin gelişmesine neden oluyor. İşte kranberi suyu veya formülasyonları (kapsül, tablet vd.) bu bakımdan koruyucu ve tedavilerde sıklıkla öneriliyor. Ne şekilde bir koruma sağladığı henüz açık bir şekilde bilinmemekle en akla yakın öneri, içindeki bileşenlerin (fruktoz ve proantosiyanidinler) mesaneyi çevreleyen epitel hücrelerin yüzeyine bakterilerin yapışmasını önlediği şeklinde.  
 
MEYVENİN TADI ÇOK İYİ DEĞİL  
 
2008 tarihli bir değerlendirme çalışmasında, şimdiye kadar yapılmış klinik çalışmaların sonuçları iki ayrı kişi tarafından bağımsız olarak incelenmiş. Bilimsel kriterlere uygun 10 çalışmada bin 49 kişiye ait sonuçlar göz önüne alınmış. Bu çalışmalardan yedisinde kranberi suyu verilen hastalar ile su ya da meyve suyu verilen hastalarda gözlenen sonuçlar, diğer üçünde ise kranberi tableti/kapsülü ile etkisiz ilaç verilenler karşılaştırılmış.  
 
Çalışmalar bir ay ile 12 ay süre ile uygulanmış. Sonuçta 12 ay süreyle kranberi suyu (günde üç defa bir büyük bardak) veya kranberi kapsülü (günde iki defa) uygulanması ile üriner sistem enfeksiyonlarında belirgin bir düzelme sağlandığı sonucuna varılmış. Ancak bazı sınırlamalara dikkat çekilmiş.  
 
Kranberi meyve suyunun kadınlarda daha etkili olduğu, yaşlılarda etkinliğin belirgin bir şekilde azaldığı görülmüş. Yan etki olarak en önemli dezavantajın meyve suyunun tadının çok iyi olmaması. Bu nedenle klinik çalışmalarda deney programından çıkanların oranı bir hayli yüksek. Dolayısıyla tablet ya da kapsül şeklinde tüketilmesi daha akılcı.  
 
DİKKAT KAPSÜLLERİ NEMLİ  
 
Burada bir hususa dikkat çekmek isterim. Piyasada satılan bazı kranberi kapsüllerinin içeriğinin nemli olduğunu gözledim. Bu son derece önemli; nemlenmesi demek ilacın içeriğinin ‘bozunması’ ya da ‘bozunmaya başlaması’ demektir. Kullanmadan önce bunu kontrol etmekte yarar var.  
 
İdrar yolu enfeksiyonlarında sürekli olarak antibiyotik kullanmanın son derece sakıncalı olduğunu biliyoruz. Gerek kullanan hasta bakımından ve gerekse antibiyotiklere dirençli mikroorganizma gelişmesine yol açması bakımından hafif vakalarda bile antibiyotiklerden medet ummak doğru bir yaklaşım değil. Bu bakımdan kranberi formülasyonlarının öncelikle tercih edilmesinin ve ağır seyreden vakalarda ise son çare olarak antibiyotik kullanılmasının akılcı bir uygulama olacağı görüşündeyim.